เรื่องเล็กๆที่หลายคนมองข้าม! "หักแบ่งเม็ดยาก่อนทาน" อันตรายถึงชีวิต

สุขภาพ
โดย จิระนันท์ เมฆปัจฉาพิชิต วันที่ 11 มกราคม พ.ศ. 2562
เรื่องเล็กๆที่หลายคนมองข้าม! "หักแบ่งเม็ดยาก่อนทาน" อันตรายถึงชีวิต

การเจ็บไข้ได้ป่วยเป็นเรื่องธรรมดา ที่เราทุกคนต้องเคยผ่านมาแล้ว เมื่อรู้สึกว่าป่วยหรือไม่สบาย ก็ต้องไปพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยอาการ และส่วนใหญ่จะทำการรักษาด้วยการฉีดยา หรือให้ยาเม็ดกลับมาทานที่บ้าน แต่เนื่องจากยาบางชนิดมีเม็ดขนาดใหญ่ กลืนยาก ทำให้บางคนเลือกที่จะหักแบ่งเม็ดยาออกเป็นส่วนๆก่อนทาน ซึ่งความจริงแล้วการหักยาเม็ดนั้น ไม่เป็นผลดี แถมยังอันตรายอีกด้วยไปดูกันเลยว่าจะอันตรายขนาดไหน

 

 

เนื่องจากยาบางชนิด ผลิตขึ้นมาในรูปแบบเม็ดเคลือบ ออกฤทธิ์ที่ลำไส้ เพื่อลดการระคายเคืองต่อกระเพาะอาหาร ส่วนตัวยามีฤทธิ์ทำลายเยื้อบุภายในกระเพาะอาหาร น้ำย่อยจะช่วยป้องกันการทำลายฤทธิ์หรือประสิทธิภาพของยา เพื่อให้ยาไปออกฤทธิ์ที่ลำไส้ หรือตำแหน่งที่ต้องการ ดังนั้น หากคุณบด หัก หรือเคี้ยวยาก่อนทาน จะทำให้ยาออกฤทธิ์ผิดตำแหน่ง เหมือนรักษาไม่ตรงจุด

และยาอีกชนิดที่ไม่ควรบด เคี้ยว หรือหักแบ่ง คือ ยาเม็ดที่ออกฤทธิ์เนิ่น ถูกผลิตขึ้นเพื่อให้ยาออกฤทธิ์ได้นาน มักทำเป็นเม็ดเล็กๆ ชั้นๆอยู่ในเม็ดใหญ่ การบด แบ่ง จะไปทำลายกลไกการปล่อยตัวยา และอาจทำให้คุณได้รับยาเกินขนาด และเกิดอันตรายได้

 

 

โดยได้มีงานวิจัยจาก University of Arizona College of Pharmacy ในประเทศสหรัฐอเมริกา (ตีพิมพ์ใน Journal of Managed Care Pharmacy; April 2009) ให้นักศึกษาเภสัชศาสตร์ ชั้นปีที่ 4 ทดลองตัดแบ่งเม็ดยา 6 ชนิดที่มักพบว่ามีการสั่งจ่ายให้รับประทานในขนาดที่ต้องแบ่งเม็ด ชนิดละ 15 เม็ด ด้วยเครื่องมือสำหรับตัดแบ่งเม็ดยา

 

ผลการศึกษาพบว่า… โอกาสที่ยาอันตราย เช่น Warfarin จะถูกแบ่งแล้วได้ขนาดที่ผิดเพี้ยนกว่ามาตรฐานที่ยอมรับได้ มีมากกว่า 1 ใน 3 ครั้ง ทั้งที่เม็ดยามีขีดแบ่ง …นี่ขนาดใช้เครื่องตัดแบ่งเม็ดยานะเนี่ย

 

 

ลักษณะของยาเม็ดที่อาจทำให้เกิดความผิดพลาดในการหักแบ่งเม็ดยา ก็ได้แก่ ยาที่มีขนาดเล็ก (แค่หยิบก็ยากแล้ว ยังต้องมาหักแบ่งอีก!), ยาที่มีรูปร่างแปลก ๆ หรือไม่สมมาตร หรือมียาที่มีรอยบากตรงกลางเพียงด้านเดียว


หากว่ากันแค่เรื่องของน้ำหนักหรือปริมาณยาที่อาจได้มากหรือน้อยเกินไปเท่านั้น ยังไม่รวมถึงปัญหาเกี่ยวกับความคงตัวของยาที่อาจลดลงเมื่อมีการหักแบ่งเม็ดยา, การแตกตัวของเม็ดยาหรือการละลายของตัวยาสำคัญ, ยาบางชนิดที่ผลิตด้วยเทคนิคพิเศษที่ไม่เหมาะสำหรับการหักแบ่งเม็ดยา

 

 

สำหรับคนที่ต้องใช้ยาขนาดที่น้อยกว่าขนาดเม็ดเต็ม
1.ขอเรียนให้ทราบว่าเภสัชกรของท่าน ได้มีความพยายามในการคัดสรรยา (โดยเฉพาะยาที่มีช่วงความปลอดภัยในการใช้แคบ) ในรูปแบบที่เหมาะสมมาไว้ในโรงพยาบาลเพื่อให้เกิดความสะดวกและปลอดภัยในการใช้ที่สุดเท่าที่จะทำได้อยู่แล้ว …โปรดอย่าวิตกกังวลมากเกินไป
2.แต่ก็อย่ามองข้ามความปลอดภัย… หากจำเป็นต้องหักแบ่งเม็ดยา ควรใช้เครื่องมือตัดแบ่งโดยเฉพาะ จะดีกว่ามีดทำครัวหรือกรรไกร และดีกว่าเป็นอย่างมากเมื่อเทียบกับการใช้มือเปล่าหักแบ่ง

 


3.อย่าหักแบ่งเม็ดยาไว้ทั้งซองหรือทีละหลายเม็ด เพราะอาจส่งผลเรื่องความคงตัว, การแตกตัวและการละลายของยาที่จะด้อยลง
4.การหักแบ่งยาบางชนิด ถือเป็นข้อห้ามนะคะ เพราะอาจทำลายกลไกการออกฤทธิ์ที่ต้องการให้ค่อย ๆ ปลดปล่อยตัวยา หรือทำลายชั้นเคลือบที่ทำไว้เพื่อป้องกันการระคายเคืองต่อทางเดินอาหาร หรือสาเหตุอื่น ๆ อีกมากมาย ดังนั้น ยาที่ไม่มีการระบุไว้บนฉลากยาให้หักแบ่ง ก็อย่าไปหักไปแบ่งมันเลย ยกเว้นถ้าท่านมีปัญหาจริง ๆ เช่น กลืนยาทั้งเม็ดไม่ได้ ให้สอบถามเภสัชกรของท่านก่อนว่ายานั้น ๆ สามารถหักแบ่งหรือบดเม็ดยาได้หรือไม่ด้วย

 

รู้แบบนี้แล้ว ไม่ควรบด แบ่ง หรือเคี้ยวยาเอง หากจำเป็นจริงๆ แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ผู้รักษา หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง

อ้างอิงข้อมูลจาก ภญ.จีรนันท์ ปากองวัน 

 


เรื่องที่เกี่ยวข้อง